03 Αυγ Η Ενθρόνιση του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Παντελεήμονος Β’ – 3 Αυγούστου 1974
Του Παν. Αρχιμ. π. Μακαρίου Τσιμέρη
«Γίνου πιστός ἄχρι θανάτου, καὶ δώσω σοι τὸν στέφανον τῆς ζωῆς»
Η 3η Αυγούστου 1974, ημέρα κατά την οποία η Εκκλησία τιμά την Οσία Θεοδώρα την εν Θεσσαλονίκη, αποτέλεσε ημερομηνία-σταθμό για την πνευματική ζωή της πόλεως. Εκείνη την ημέρα, στον Καθεδρικό Ιερό Ναό της Του Θεού Σοφίας, ενθρονίστηκε ο νέος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, Παντελεήμων Β’ (Χρυσοφάκης), μετατεθείς από την Ιερά Μητρόπολη Σάμου και Ικαρίας.
Η συγκυρία υπήρξε ιδιαιτέρως κρίσιμη: λίγες ημέρες μετά την πτώση της δικτατορίας και ενόσω η Ελλάδα παρακολουθούσε με αγωνία τα γεγονότα στην Κύπρο, η Εκκλησία της Ελλάδος, σε φάση μετάβασης και εσωτερικής ανασύνταξης, καλούνταν να τοποθετήσει στην Θεσσαλονίκη έναν Ιεράρχη ικανό να γεφυρώσει ρήγματα, να εμπνεύσει ενότητα και να ενσαρκώσει την ποιμαντική σταθερότητα.
Παρά τα θετικά σχόλια πολλών κύκλων για την εκλογή του, η ενθρόνιση του Παντελεήμονος Β’ δεν έγινε αμέσως αποδεκτή από όλα τα εκκλησιαστικά και θεολογικά περιβάλλοντα της Θεσσαλονίκης. Η πόλη, με την πολυφωνία των κύκλων της, με ισχυρές ακαδημαϊκές και πνευματικές εστίες, με παλαιές εντάσεις μεταξύ παραδοσιακών, μεταρρυθμιστών και διοικητικών δυνάμεων, υποδέχθηκε με επιφυλάξεις έναν Ιεράρχη που δεν ήταν «δικός της», αν και όχι άγνωστος, εξαιτίας της Ιεροκυρυκτικής του διακονίας και εδω.
Κάποιοι εξέφρασαν δισταγμούς για τη μεταφορά ενός «επαρχιακού» Ποιμενάρχη στην καρδιά της Βόρειας Ελλάδας. Άλλοι ανέμεναν έναν πιο “μαχητικό” λόγο, σε αντιπαράθεση με το χαμηλόφωνο, εσωστρεφές, πατερικό ήθος του Παντελεήμονος.
Ωστόσο, δεν απάντησε ποτέ με αντιπαράθεση. Με σιωπηρή αξιοπρέπεια, αταλάντευτη συνέπεια και εκκλησιολογική ωριμότητα, έδωσε το παράδειγμα που ήθελε να δουν.
> Όπως ο ίδιος είπε λίγο καιρό αργότερα:
«Οὐκ ἐπήλθον ἐν σοφίᾳ λόγου, ἀλλ’ ἐν ἀποδείξει Πνεύματος καὶ δυνάμεως· οὐχ ὡς ῥήτωρ, ἀλλ’ ὡς ὑπηρέτης ἀναξίως παριστάμενος τῷ θυσιαστηρίῳ»
Η επιλογή της ημέρας της Οσίας Θεοδώρας για την τελετή ενθρονίσεως αποτέλεσε – κατά πολλούς – θεία πρόνοια. Η Οσία Θεοδώρα, της Θεσσαλονίκης, υπήρξε πρότυπο σιωπηλής αγιότητας, κρυφής άσκησης, και αδιάκοπης διακονίας στον συνάνθρωπο. Το πρόσωπό της αντανακλούσε τον ίδιο τύπο ταπεινότητας που ενσάρκωνε και ο νέος Μητροπολίτης.
Αυτό το πρότυπο ησυχαστικής πραότητας, με τον καιρό, κατέλυσε τις επιφυλάξεις. Ο Παντελεήμων δεν προσπάθησε να εδραιωθεί με αποφάσεις, αλλά με παρουσία· όχι με επιβολή, αλλά με υπομονή
Στην Ιερά Μητρόπολη Σάμου και Ικαρίας (1963–1974), ο Παντελεήμων Β’ είχε ήδη διακριθεί για:
την προώθηση της ιερατικής κατάρτισης,
την καλλιέργεια εκκλησιαστικής συνείδησης στη νεολαία,
την αναστήλωση και φροντίδα ιερών μονών, ιδιαίτερα και κατά την περίοδο της μεγάλης δοκιμασίας του Μεγάλου Σεισμού του 1978,
και την ήρεμη αλλά αποτελεσματική ποιμαντική πρακτική.
Οι νησιώτες, όταν αποχαιρέτησαν τον Ποιμενάρχη τους, μιλούσαν για «έναν άνθρωπο του Θεού, όχι του τύπου». Αυτή η φήμη τον ακολούθησε και στη νέα του αποστολή
> «Ἔρχομαι εἰς πόλιν ἱερὰν καὶ πονεμένην· πόλιν ἐνδόξου παρελθόντος, σκληρᾶς πραγματικότητος καὶ μελλούσης ἀκμῆς. Οὐκ ἔρχομαι ὡς κριτὴς, ἀλλ’ ὡς συνοδοιπόρος».
«Ἐλθέτω ἡ εἰρήνη τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τὴν πόλιν ταύτην· καὶ εἰ μὲν ἔρχομαι ἀλλότριος, ὁ χρόνος θὰ δείξει εἰ εἰμὶ ἀδελφός».
«Πιστεύω ὅτι ἡ ἔνωσις τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἐπιτυγχάνεται διὰ διοικητικῆς ἐντάσεως, ἀλλὰ διὰ πνευματικῆς σταθερότητος· ὁ δε Ποιμήν ὀφείλει νὰ ἀνέχεται, νὰ συγχωρεῖ καὶ νὰ ὑπομένει»
Τριάντα χρόνια αθόρυβης δύναμης (1974–2004)
Κατά τη διάρκεια της τριακονταετούς ποιμαντορίας του, ο Παντελεήμων Β’:
Εδραίωσε ανοιχτούς διαλόγους με την Πανεπιστημιακή Θεολογική Σχολή.
Στήριξε μοναστήρια και παραδοσιακές πνευματικές εστίες της Μητρόπολης.
Ίδρυσε φιλανθρωπικά και κοινωνικά ιδρύματα, ξενώνες, και συσσίτια.
Παρέμεινε μακριά από κάθε κοσμική ή πολιτική εμπλοκή, διαφυλάσσοντας την πνευματική ανεξαρτησία της Εκκλησίας.
Και κυρίως: έφερε ενότητα εκεί όπου πριν υπήρχε σύγχυση ή υποβόσκουσα διχόνοια.
Όπως είπε σε ετήσια σύναξη κληρικών (1985):
«Ἡ ἀλήθεια ὅταν συνοδεύεται ἀπὸ ἀγάπην, γίνεται δεκτή· ὅταν ἐπιβάλλεται, πολεμεῖται»
Η μορφή του Παντελεήμονος Β’ παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για την εκκλησιαστική ιστορία της Θεσσαλονίκης. Ήταν ο Μητροπολίτης της σύνθεσης, της σιωπηλής ηγεσίας· εκείνος που, χωρίς να επιδιώξει την αποδοχή, την κατέκτησε.
Δεν ενώθηκε με τους ανθρώπους δια του θορύβου, αλλά δια της σταθερότητας του ήθους και της διαφάνειας του παραδείγματος.Ήταν ο άνθρωπος της προσευχής και της διαρκούς καλλιέργειας των ιερατικών κλίσεων.
Με ευγνωμοσύνη ας έχουμε την Αγία του ευχή!